لیست داروهای دیابت و کنترل قند خون و کاربرد آنها
دیابت یکی از شایعترین بیماریهای قرن حاضر است که به دلیل اختلال در عملکرد انسولین یا مقاومت سلولها نسبت به آن ایجاد میشود. مدیریت صحیح دیابت نیازمند رعایت رژیم غذایی، فعالیت بدنی منظم و استفاده از داروهای مناسب است. داروها در کنترل قند خون، جلوگیری از عوارض و افزایش کیفیت زندگی نقش اساسی دارند. در این مقاله، انواع داروهای دیابت، عملکرد آنها و انتخاب بهترین دارو بر اساس نوع دیابت را بررسی میکنیم.
انواع قرص قند – لیست داروهای دیابت
برخی از قرصهای دیابت که برای کنترل دیابت نوع ۲ تجویز میشوند، شامل چند دسته هستند:
- بیگویانیدها (Biguanides)که حاوی متفورمین (Metformin)بوده و باعث کاهش تولید گلوکز در کبد و افزایش حساسیت به انسولین شده؛ در ابتدا توسط خیلی از پزشکان تجویز میشود.
- سولفونیل اورهها (Sulfonylureas)که شامل گلیبنکلامید، گلیکلازید و گلایمپیرید است و باعث افزایش ترشح انسولین از لوزالمعده شده، اما ممکن است باعث افت قند خون در برخی بیماران شود.
- مگلیتینیدها (Meglitinides) شامل دو داروی ریپاگلینید و ناتاگلینید است که مشابه سولفونیل اورهها عمل میکند، اما اثر کوتاهتری دارد؛ از این رو باید قبل از وعده غذایی مصرف شود.
- تیازولیدیندیونها (TZDs) شامل پیوگلیتازون است که برای تنظیم قند خون در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 تجویز میشود و معمولاً 2 تا چند هفته زمان میبرد تا اثرگذاری خود را نشان دهد.
- مهارکنندههای DPP-4 شامل سیتاگلیپتین، لیناگلیپتین و ساکساگلیپتین است. این دارو با افزایش ترشح انسولین و کاهش ترشح گلوکاگون به افراد مبتلا به دیابت نوع 2 کمک میکند.
- مهارکنندههای SGLT2 شامل داپاگلیفلوزین، کاناگلیفلوزین و امپاگلیفلوزین است. این داروها خطر بعضی پیامدهای قلبی و عروقی به ویژه نارسایی قلبی و همچنین پیشرفت بیماری کلیوی را کاهش میدهند.
- آگونیستهای GLP-1 شامل لیراگلوتاید، دولاگلوتاید و سِماگلوتاید است. این داروها به افزایش ترشح انسولین، کم شدن اشتها و کاهش وزن کمک میکنند.
کدام قرص برای کنترل دیابت بهترین است؟
انتخاب بهترین قرص دیابت برای افراد دیابتی به عوامل متعددی از جمله میزان قند خون ناشتا، میانگین سطح گلوکز (HbA1c)، سن، وزن، وضعیت کلیهها و کبد و حتی بیماریهای دیگر مربوط است. متفورمین معمولا خط اول درمان دیابت نوع 2 است و با کاهش تولید گلوکز در کبد و بهبود حساسیت و انسولین، HBA1C را کاهش میدهد و معمولا باعث افزایش وزن نمیشود. همچنین این دارو برای بیماریهایی چون سندرم تخمدان پلی کیستیک یا تنبلی تخمدان نیز تجویز میشود. با این حال، در برخی بیماران ممکن است نیاز به استفاده از ترکیبی از داروها باشد. در این موارد، پزشک ممکن است یکی از موارد زیر را تجویز کند:
- سولفونیل اورهها مثل گلیبنکلامید (Glibenclamide) یا گلیکلازید (Gliclazide)
- مهارکنندههای DPP-4 مانند سیتاگلیپتین (Sitagliptin)
- مهارکنندههای SGLT2 مانند داپاگلیفلوزین (Dapagliflozin)
- داروهای GLP-1 آگونیست مثل لیراگلوتاید (Liraglutide)
بنابراین، هیچ قرص واحدی برای همهی دیابتیها بهترین نیست. بلکه باید با توجه به شرایط فردی و مشورت با پزشک انتخاب شود.
قویترین داروی کاهش قند خون
در میان داروهای خوراکی، انواع داروی کاهش قند خون بسته به پاسخ بدن و شدت دیابت متفاوت است. اما از نظر اثربخشی:
- انسولین قویترین و سریعترین داروی کاهنده قند خون است که به صورت تزریقی تجویز میشود.
- در میان داروهای خوراکی متفورمین، سولفونیل اوره، پیوگلیتازون از داروهای موثر در کاهش HBA1C یا هموگلوبین A1C هستند و در صورت نیاز، ترکیب آنها با دیگر داروها میتواند اثر بیشتری داشته باشد.
- داروهای GLP-1 که از نوع تزریقی داروهای دیابت هستند، میزان اثربخشی بالایی در کاهش سطح قند خون دارند.
بیمارانی که دچار قند خون بسیار بالا هستند، ممکن است نیاز فوری به انسولین داشته باشند تا از کتواسیدوز (DKA) که از عوارض حاد دیابتی است، جلوگیری کنند.
بهترین داروی دیابت نوع ۲
برای دیابت نوع ۲، انتخاب بهترین نوع دارو به وضعیت متابولیک، چاقی، بیماریهای زمینهای دیگر مانند بیماری قلبی یا نارسایی کلیه، سن و اولویتهای فرد بستگی دارد.
- متفورمین: انتخاب اول در اکثر موارد
- SGLT2 inhibitors: مناسب برای بیماران با نارسایی قلبی و کلیوی
- GLP-1 agonists: برای کسانی که اضافه وزن داشته و به کاهش وزن نیاز دارند.
- DPP-4 inhibitors: گزینه مناسب برای بیماران مسن با خطر افت قند خون
- سولفونیل اورهها : اثرگذار ولی با ریسک افت قند
- انسولین: برای بیماران با سطح گلوکز (قند) خیلی بالا
بنابراین، اگر در کنار کاهش قند خون، کاهش وزن و کاهش خطرات قلبی یا کلیوی مدنظر باشد، داروهای جدیدتری مثل داپاگلیفلوزین (Dapagliflozin) یا لیراگلوتاید (Liraglutide) میتواند گزینه مناسبی باشد.
مکمل دیابت و کنترل قند را از دواپیچ بخرید.
جدیدترین داروی دیابت
در تازهترین دستاوردهای علمی، چند داروی نوین برای درمان و کنترل دیابت معرفی شدهاند که میتوانند روند درمان بیماران را متحول کنند. یکی از این داروها، Tzield (Teplizumab) است که اولین درمان تأییدشده برای تأخیر در بروز دیابت نوع ۱ بهشمار میرود و با حفظ سلولهای بتا، میتواند شروع بیماری را تا دو سال به تعویق بیندازد. در حوزهی انسولین نیز داروهای سریعالاثر مانند Merilog و Kirsty (Insulin Aspart-xjhz) توانستهاند با عملکرد مؤثر و قیمت مناسبتر، تأییدیه FDA را دریافت کنند. (1، 2، 3)
قرص قند خارجی
در بازار داروی ایران و جهان، برندهای قرص قند خارجی متعددی وجود دارند که توسط پزشکان تجویز میشود. برندهای خارجی مشهور شامل موارد زیر هستند:
- متفورمین؛ تولید شرکت Merck یا bristol myers squibb
- سیتاگلیپتین؛ تولید Merck آمریکا
- داپاگلیفلوزین؛ تولید AstraZeneca
- لیناگلیپتین؛ تولید Boehringer Ingelheim
- لیراگلوتاید؛ تولید Novo Nordisk دانمارک
مقایسه قرص قند خارجی و داخلی
بسیاری از بیماران باور دارند که داروهای خارجی، اثربخشی بیشتری دارند، اما این موضوع همیشه صحیح نیست. در صورت تولید داخلی با کیفیت مناسب و رعایت استانداردها، تفاوت بالینی قابلتوجهی دیده نمیشود. با این حال، پزشکان در برخی شرایط خاص، قرصهای برند خارجی را توصیه میکنند.
عوارض قرص دیابت
عوارض قرصهای دیابت بسته به نوع دارو متفاوت است، اما در ادامه مهمترین عوارض جانبی رایج قرصهای کنترل دیابت نوع ۲ مانند متفورمین، گلیبنکلامید، سیتاگلیپتین، امپاگلیفلوزین و... را بهطور کلی آوردهایم. عوارض جانبی رایج قرص قند:
- افت قند خون (هیپوگلیسمی):
بیشتر در داروهایی مثل گلیبنکلامید یا ترکیبات سولفونیلاوره دیده میشود.
- مشکلات گوارشی:
تهوع، نفخ، دلپیچه و اسهال، بهویژه در شروع مصرف متفورمین.
- تغییر وزن:
متفورمین ممکن است کمی باعث کاهش وزن و داروهایی مثل پیوگلیتازون میتواند باعث افزایش وزن و ورم شود.
- افزایش خطر عفونتهای مجاری ادراری یا تناسلی:
مخصوصاً در داروهایی مثل امپاگلیفلوزین و دیگر مهارکنندههای SGLT2.
- اختلال در عملکرد کلیه یا کبد:
برخی داروها در بیماران با نارسایی کلیوی یا کبدی باید با احتیاط یا اصلاً مصرف نشوند.
- اسیدوز لاکتیک (نادر ولی مهم):
از عوارض نادر متفورمین در شرایط خاص است؛ بخصوص در رابطه با مشکلات کلیوی یا کمبود اکسیژن.
- کمبود ویتامی B12:
مصرف بلندمدت متفورمین میتواند جذب B12 را کاهش دهد.
تفاوت دیابت نوع 1 و نوع 2
دیابت یک بیماری مزمن است که در آن سطح قند خون افزایش پیدا میکند. دو نوع اصلی و شایع آن، دیابت نوع 1 و دیابت نوع 2 هستند که از نظر علت، سن شروع، درمان، نحوه پیشرفت و امکان پیشگیری با هم تفاوت دارند.
علت بروز
- دیابت نوع 1: دیابت نوع 1 با تولید ناکافی انسولین توسط پانکراس مشخص میشود. این نوع دیابت معمولاً ژنتیکی است و به درمان روزانه با انسولین نیاز دارد. (4)
- دیابت نوع 2: دیابت نوع 2 با استفاده ناکارآمد بدن از انسولین مشخص میشود. این نوع حدود 90٪ موارد دیابت را شامل میشود و تا حد زیادی قابل پیشگیری است. (4)
سن شروع
دیابت نوع 1: دیابت نوع 1 اغلب در افراد جوان بروز میکند و این بیماری معمولاً در جوانان بهصورت نسبتاً ناگهانی ظاهر میشود. (4)
دیابت نوع 2: دیابت نوع 2 معمولاً در میانسالی بروز میکند، اما WHO تأکید میکند که شیوع آن در کودکان و نوجوانان نیز رو به افزایش است. (4)
درمان
دیابت نوع 1: دیابت نوع 1 باید با انسولین کنترل شود و درمان آن شامل تزریق انسولین یا پمپ انسولین است. (4)
دیابت نوع 2: در دیابت نوع 2، درمان میتواند با کاهش عوامل خطر و داروهای خوراکی کاهنده قند خون انجام شود و در بعضی موارد ممکن است به انسولین هم نیاز باشد. (4)
نحوه عملکرد بدن
دیابت نوع 1: در دیابت نوع 1، پانکراس انسولین کافی تولید نمیکند و به همین دلیل قند خون بالا میرود. (4)
دیابت نوع 2: در دیابت نوع 2، بدن هنوز انسولین دارد اما از آن بهطور مؤثر استفاده نمیکند؛ به همین علت سطح قند خون افزایش مییابد. (4)
شیوع
دیابت نوع 1: منطقه اروپا بالاترین بار دیابت نوع 1 را در جهان دارد. (4)
دیابت نوع 2: دیابت نوع 2 حدود 90٪ افراد مبتلا به دیابت را شامل میشود. (4)
پیشگیری
دیابت نوع 1: این نوع در حال حاضر قابل پیشگیری نیست. (4)
دیابت نوع 2: برخی انواع دیابت، بهویژه دیابت نوع 2، با اقداماتی مانند بهبود تغذیه، افزایش فعالیت بدنی، کاهش چاقی، کاهش مصرف دخانیات و ایجاد محیطهای حمایتکننده از سلامت قابل پیشگیری یا کنترل هستند. (4)
سرعت بروز علائم
دیابت نوع 1: دیابت نوع 1 اغلب بهصورت ناگهانی ظاهر میشود و از علائم آن میتوان به ادرار زیاد، تشنگی و کاهش وزن ناخواسته اشاره کرد. (4)
دیابت نوع 2: علائم دیابت نوع 2 ممکن است خفیف باشند و تشخیص آن با تأخیر انجام شود؛ حتی گاهی پس از ایجاد عوارض بیماری. (4)
با داروی مناسب، دیابت را هوشمندانه مدیریت کنید
دیابت اگرچه یک بیماری مزمن است، اما با انتخاب درست میتوان آن را بهخوبی مدیریت کرد. کلید کنترل مؤثر دیابت، انتخاب داروییست که با سبک زندگی، وضعیت قلب و کلیه، و شرایط خاص هر فرد همخوانی داشته باشد. داروی مناسب فقط قند خون را پایین نمیآورد، بلکه میتواند از عوارض جدیتری مثل آسیبهای قلبی، کلیوی و عصبی نیز پیشگیری کند. اما یادتان باشد: خوددرمانی راه درستی نیست. همیشه پیش از شروع یا تغییر دارو با پزشک مشورت کنید تا بهترین مسیر درمانی برای شما تعیین شود. در صورتی که به مشاوره آنلاین جهت خرید دارو نیاز دارید، میتوانید از خدمات مشاوره داروخانه آنلاین دواپیچ استفاده کنید.
منابع