تناسب اندام و مکمل های ورزشی

چطور با مصرف گینر وزن بگیریم نه چربی شکمی؟

شاید روزهاست که تلاش می‌کنید با بشقاب‌های پر از برنج و سیب‌زمینی روی ترازو چند کیلو جلو بیفتید، اما عقربه تکان نمی‌خورد؛ یا برعکس، بلافاصله بعد از شروع مصرف مکمل متوجه شده‌اید وزن اضافه کرده‌اید اما بیش از عضله، شکم و پهلویتان پر شده است. کم‌اشتهایی، متابولیسم بالا و وقت کم برای آماده‌سازی وعده‌های حجیم غذایی، چالش مشترک بیشتر افراد لاغراندام است. مکمل گینر دقیقاً برای پر کردن همین شکاف کالری ساخته شده، اما مرز میان عضله‌سازی باکیفیت و انباشت بافت چربی ناخواسته، فقط در درک درست از نحوه و مصرف گینر خلاصه می‌شود. در ادامه بررسی می‌کنیم کدام نوع گینر برای شرایط شما مناسب است، چطور آن را پیمانه کنید و در چه زمان‌هایی بنوشید تا به هدف وزنی مدنظرتان برسید.

تفاوت گینر افزایش وزن با گینر افزایش حجم چیست؟

پیش از آنکه درپوش قوطی را باز کنید، باید بدانید همه‌ی مکمل‌های گینر فرمول یکسانی ندارند. در دنیای تغذیه‌ی ورزشی، این مکمل‌ها به دو دسته‌ی اصلی تقسیم می‌شوند: «گینر افزایش وزن» (Weight Gainer) و «گینر افزایش حجم» (Mass Gainer). تفاوت اصلی این دو در نسبت کربوهیدرات به پروتئین است [۱].

گینرهای افزایش وزن معمولاً نسبت کربوهیدرات به پروتئین بالایی دارند (مثلاً ۴ به ۱ یا ۵ به ۱). اگر قدبلند، لاغر و اصطلاحاً اکتومورف هستید و هرچه می‌خورید وزن اضافه نمی‌کنید، این ترکیب گینر به بدن شما سوخت مازاد متراکمی می‌رساند تا سوخت‌وساز بالا را مهار کند. در مقابل، گینر افزایش حجم نسبت کربوهیدرات به پروتئین متعادل‌تری دارد (حدود ۲ به ۱ یا حتی ۱ به ۱) و بخش قابل‌توجهی از کالری آن از پروتئین وی باکیفیت تأمین می‌شود تا تمرکز اصلی روی تحریک سنتز پروتئین عضلانی باشد، نه فقط بالا بردن وزن خام [۱]. برای مقایسه‌ی دقیق‌تر ساختار پروتئین‌ها، مطالعه‌ی راهنمای بهترین پروتئین وی برای عضله‌سازی درک بهتری از تفاوت این دو منبع به شما می‌دهد.

نکته‌ی کاربردی: برچسب ارزش غذایی قوطی را برگردانید و ستون مربوط به یک سروینگ را نگاه کنید؛ اگر مقدار قند ساده (Sugar) در هر وعده بیشتر از ۱۵ تا ۲۰ درصد کل کربوهیدرات باشد، بخش زیادی از کالری محصول از قندهای ارزان تأمین شده که احتمال افت ناگهانی انرژی و افزایش چربی شکمی را بالا می‌برد.

طرز مصرف گینر؛ چه مقدار و با چه مایعی ترکیب شود؟

شیوه مصرف گینر

یکی از اشتباهات رایج تازه‌کارها این است که سروینگ کامل نوشته‌شده روی قوطی‌های بزرگ یا حتی بسته‌های کوچک‌تر مانند بسته‌بندی‌های ۶۵۰ گرمی را یک‌جا داخل شیکر خالی می‌کنند. یک وعده‌ی کامل برخی گینرها شامل ۳ تا ۵ اسکوپ بزرگ است که می‌تواند تا ۱۲۰۰ کیلوکالری انرژی داشته باشد. وارد کردن این حجم از کربوهیدرات و پروتئین به دستگاه گوارشی که به کالری سنگین عادت ندارد، نتیجه‌ای جز سنگینی معده و اسهال اسمزی به همراه نخواهد داشت [۲].

طرز مصرف گینر به شکل اصولی این است که دوز روزانه را به ۲ یا ۳ وعده‌ی مجزا در طول روز تقسیم کنید. برای مثال، اگر نیاز روزانه‌ی شما ۱۰۰ گرم پودر است، دو وعده‌ی ۵۰ گرمی تنظیم کنید. برای حل کردن پودر:

  • ترکیب با آب (۳۰۰ تا ۴۰۰ میلی‌لیتر): جذب سریع‌تری دارد، بار گوارشی کمتری ایجاد می‌کند و برای بلافاصله پس از تمرین انتخابی ایده‌آل است.
  • ترکیب با شیر کم‌چرب یا شیر بادام: حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰ کالری و ۸ تا ۱۰ گرم پروتئین بیشتر به شیک اضافه می‌کند. این روش برای میان‌وعده‌ها یا قبل از خواب مناسب‌تر است، مشروط بر اینکه حساسیت به قند لاکتوز نداشته باشید.

نکته‌ی کاربردی: ابتدا آب یا شیر را داخل شیکر بریزید و سپس پودر گینر مکمل را اضافه کنید؛ اگر پودر را اول بریزید، ته‌نشین شده و در لبه‌های زیرین شیکر گلوله می‌شود.

زمان‌بندی مصرف گینر در روزهای تمرین و استراحت

رساندن کالری و درشت‌مغذی‌ها در ساعات مشخص، نرخ ریکاوری و پر شدن ذخایر گلیکوژن کبد و عضلات را تقویت می‌کند [۳]. برای گرفتن بیشترین بهره، زمان‌بندی را بر اساس روزهای ورزشی تفکیک کنید:

۱. روزهای تمرین

مهم‌ترین بازه، تا ۴۵ دقیقه پس از تمرین است. تخلیه‌ی گلیکوژن و حساسیت بالای عضلات به انسولین در این پنجره، کربوهیدرات و آمینواسیدهای گینر را مستقیماً به سمت بازسازی تارچه‌های عضلانی هدایت می‌کند [۳]. علاوه بر بعد از تمرین، مصرف نیمی از سروینگ به عنوان میان‌وعده‌ی نیمه‌روزی (بین صبحانه و ناهار) به ثابت نگه داشتن تعادل مثبت نیتروژن کمک می‌کند. برای جزئیات سازوکار زمان‌بندی جذب، مطلب زمان طلایی مصرف پروتئین وی اصول پایه‌ای مشابهی را شرح داده است.

۲. روزهای استراحت

عضله در باشگاه تخریب می‌شود و در روزهای استراحت رشد می‌کند. قطع کامل گینر در روزهای غیرتمرینی برای فردی که کمبود وزن دارد، روند کالری مازاد را متوقف می‌سازد. در روزهای استراحت، مصرف ۱ وعده گینر در نیمه‌روز یا صبح همراه با یک صبحانه‌ی سبک کافی است تا سطح انرژی و فرایند ترمیم بافت حفظ شود.

نکته‌ی کاربردی: گینر را هرگز درست ۳۰ دقیقه قبل از تمرین سنگین ننوشید؛ ورود بار کربوهیدراتی بالا باعث ترشح ناگهانی انسولین و افت گذار قند خون (هیپوگلیسمی واکنشی) در میانه تمرین و بروز بی‌حالی می‌شود [۲].

مصرف همزمان گینر با کراتین و سایر مکمل‌ها

ورزشکاران برای ارتقای توان عضلانی معمولاً ترکیب‌های مختلفی را امتحان می‌کنند. یکی از هم‌افزایی‌های شناخته‌شده، استفاده از گینر کراتین به شکل همزمان است. کربوهیدرات‌های با شاخص گلیسمی نسبتاً بالا در گینر ترشح انسولین را تحریک می‌کنند و انسولین، ناقل‌های کراتین را فعال‌تر کرده و جذب سلولی کراتین مونوهیدرات را در بافت عضلانی تا حدود ۲۰ درصد بهبود می‌بخشد [۴].

همچنین افزودن آمینواسیدهای زنجیره‌دار یا مصرف همزمان گینر با مکمل BCAA به ویژه آمینواسید لوسین، سیگنال مسیر mTOR را برای آغاز فرایند رشد پروتئین تحریک می‌کند [۳]. با این حال، قبل از اضافه کردن هر پودر اضافه‌ای، جدول ترکیبات گینر خود را بررسی کنید؛ بسیاری از محصولات فرموله‌شده حاوی مقادیری کراتین، گلوتامین و ویتامین‌های گروه B هستند و نیازی به خرید مکمل مستقل در دوزهای بالا ندارید.

نکته‌ی کاربردی: اگر کراتین را جداگانه به شیک بعد از تمرین گینر اضافه می‌کنید، مصرف آب روزانه را حداقل به ۳ تا ۳٫۵ لیتر برسانید تا از گرفتگی عضلانی و احساس تشنگی مفرط پیشگیری شود.

آیا مصرف گینر بدون ورزش کارساز است؟

این سؤالی است که افراد بسیار لاغر با اشتهای ضعیف مکرراً از داروسازان می‌پرسند. پاسخ کوتاه این است: بله، وزن اضافه خواهید کرد، اما نه بافتی که دلخواهتان باشد. بدون وجود محرک تمرین مقاومتی (مثل وزنه‌زدن یا تمرین با وزن بدن)، بدن نیازی به هدایت درشت‌مغذی‌ها به سوی سنتز عضلانی احساس نمی‌کند [۵]. در نتیجه، مازاد کالری متراکم گینر مستقیماً به بافت چربی احشایی و زیرپوستی تبدیل خواهد شد.

علاوه بر این، دریافت مقادیر بالای کربوهیدرات‌های سریع‌الجذب مثل مالتودکسترین بدون فعالیت عضلانی، نوسانات شدید قند خون و در طولانی‌مدت مقاومت به انسولین را به همراه دارد [۲]. اگر به دلایل بالینی یا کمبود شدید وزن قصد مصرف گینر بدون تمرینات سنگین را دارید، حتماً از دوزهای پایین شروع کنید و با پیاده‌روی روزانه یا تمرینات سبک خانگی، پذیرش گلوکز توسط عضلات را تقویت کنید.

نکته‌ی کاربردی: اگر ورزش نمی‌کنید، سهم گینر را به روزانه یک اسکوپ کوچک (حدود ۳۰ تا ۴۰ گرم) در آب محدود کرده و کالری اصلی را از منابع غذایی متراکم مثل مغزها، کره بادام‌زمینی و آووکادو بگیرید.

عوارض احتمالی و اشتباهات رایج در مصرف مکمل گینر

اگرچه گینر مکملی مجاز و پرکاربرد است، اما بی‌دقتی در نحوه مصرف عوارض جانبی به همراه دارد. شایع‌ترین مشکلات گزارش‌شده به سازوکار گوارش و متابولیسم مربوط است:

  • نفخ، گاز و کرامپ شکمی: حضور قند لاکتوز ناشی از پروتئین وی کنسانتره یا مصرف ناگهانی مقدار زیادی مالتودکسترین، آب را به درون روده می‌کشد و فلور روده را به هم می‌زند [۲]. استفاده از آنزیم‌های گوارشی یا شیک با حجم آب بیشتر این مشکل را ملایم می‌کند.
  • آکنه و جوش‌های پوستی: شاخص گلیسمی بالای این ترکیبات سطح فاکتور رشد شبه‌انسولین ۱ (IGF-1) را بالا برده و ترشح سبوم پوستی را تشدید می‌کند [۶].
  • فشار غیرضروری بر عملکرد کلیه در بیماران زمینه‌ای: در افراد سالم دریافت پروتئین در حد استاندارد (تا ۲ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن) آسیبی به کلیه نمی‌زند [۷]، اما در کسانی که سابقه‌ی اختلال کارکرد کلیه دارند، بار دفع اوره و متابولیت‌ها باید حتماً توسط پزشک پایش شود.

از جمله اشتباهات رایج نیز می‌توان به جایگزین کردن وعده‌های غذایی با شیک گینر اشاره کرد. به خاطر داشته باشید گینر، «مکمل» است و نباید جایگزین ریزمغذی‌ها، فیبر و ویتامین‌های غذای سفره شود.

نکته‌ی کاربردی: در صورت بروز نفخ، دوز پودر را نصف کنید و آن را طی ۷ تا ۱۰ روز به آرامی افزایش دهید تا آنزیم‌های گوارشی بدن با دریافت کربوهیدرات و پروتئین متمرکز تطبیق پیدا کنند.

معیارهای انتخاب گینر متناسب با ساختار بدنی

هنگام انتخاب گینر در قفسه داروخانه، توجه به سه فاکتور اساسی به شما در دستیابی به هدف کمک می‌کند:

  1. تیپ بدنی و استعداد چربی‌گیری: اگر متابولیسم به‌شدت بالایی دارید، محصولات با نسبت کربوهیدرات بالا مانند نوتری مس ویثر نوتریشن یا مس ویثر نوتریشن گزینه‌های طراحی‌شده برای جبران تراز منفی انرژی هستند. اگر تیپ بدنی مزومورف دارید و مستعد تجمع چربی در شکم هستید، گینرهایی با نسبت پروتئین ۵۰-۵۰ یا ۶۰-۴۰ گزینه‌ی بسیار ایمن‌تری هستند.
  2. منبع پروتئینی: برچسب را بخوانید؛ ترکیباتی که از پروتئین وی ایزوله یا کنسانتره استفاده کرده‌اند ارزش زیستی بسیار بالاتری نسبت به محصولات متکی بر پروتئین سویا یا کلاژن دارند [۱].
  3. اصالت و نشان سیب سلامت: بازار مکمل همواره با خطر کالاهای تقلبی حاوی ترکیبات کورتونی روبه‌رو است که پف کاذب و مشکلات هورمونی ایجاد می‌کنند. خرید از داروخانه‌های آنلاین رسمی که برچسب اصالت و مجوز سازمان غذا و دارو را ارائه می‌دهند، ضامن سلامت مصرف‌کننده است.

جمع‌بندی

مصرف گینر یک مسیر کمکی برای افرادی است که با رژیم‌های غذایی معمول موفق به دریافت کالری مازاد نمی‌شوند. کلید ساخت توده عضلانی باکیفیت و بدون چربی اضافی، انتخاب نسبت درست کربوهیدرات به پروتئین، تنظیم دوز در وعده‌های منقسم و هماهنگ کردن شیک مصرفی با پنجره‌ی پس از تمرین است. هیچ مکملی جایگزین برنامه‌ی تمرینی مستمر، خواب شبانه‌ی منظم و غذای کامل نمی‌شود؛ گینر شتاب‌دهنده‌ای است که در کنار این پایه‌ها، رسیدن به هدف فیزیکی شما را تسهیل می‌کند.

پرسش‌های متداول

آیا مصرف گینر باعث چربی دور شکم و پهلو می‌شود؟

اگر کالری دریافتی از گینر فراتر از نیاز متابولیک روزانه شما باشد یا مکمل بدون تمرین مقاومتی مصرف شود، کالری مازاد به‌صورت بافت چربی ذخیره خواهد شد. تنظیم دقیق اسکوپ‌ها با فعالیت بدنی این حالت را کنترل می‌کند.

گینر را با آب بخوریم یا با شیر؟

حل کردن در آب برای هضم سریع و مصرف بلافاصله پس از تمرین مناسب‌تر است. ترکیب با شیر ارزش کالری و پروتئین شیک را بالا می‌برد و برای میان‌وعده‌ها گزینه‌ی بهتری است، به شرط آنکه دستگاه گوارش شما به لاکتوز شیر حساس نباشد.

چه مدت طول می‌کشد تا اثر گینر در افزایش وزن دیده شود؟

در صورتی که رژیم غذایی شما روزانه ۵۰۰ کالری مازاد داشته باشد، با مصرف اصولی گینر و تمرین بدنسازی منظم، تغییر وزن پایدار معمولاً بین ۲ تا ۴ هفته پس از شروع به‌طور محسوس روی ترازو و ترکیب بدنی مشاهده می‌شود.

آیا افراد دیابتی می‌توانند از گینر استفاده کنند؟

بیشتر گینرها حاوی کربوهیدرات‌های با شاخص گلیسمی بالا مثل مالتودکسترین هستند که قند خون را با سرعت بالا می‌برند. افراد مبتلا به دیابت یا پیش‌دیابت باید اکیداً پیش از مصرف هر نوع گینر با پزشک خود مشورت کنند [۲].

آیا روزهای استراحت هم باید گینر مصرف شود؟

بله، برای افرادی که به سختی وزن اضافه می‌کنند، مصرف یک وعده‌ی کنترل‌شده در روزهای استراحت به بازسازی عضلانی و تأمین مستمر کالری کمک می‌کند؛ هرچند مقدار آن می‌تواند کمتر از روزهای تمرینی باشد.

منابع

  1. International Society of Sports Nutrition Position Stand: Protein and Exercise – JISSN (2017) ↩
  2. Dietary Fats and Carbohydrates in Sports Nutrition – MedlinePlus ↩
  3. Nutrient Timing Revisited: Is There a Post-Exercise Anabolic Window? – JISSN (2013) ↩
  4. Creatine Supplementation with Specific Carbohydrate Ingestion – PubMed / Medicine & Science in Sports & Exercise ↩
  5. Physiology, Muscle Hypertrophy – StatPearls / NCBI Bookshelf ↩
  6. Diet and Acne: A Systematic Review – JAMA Dermatology ↩
  7. A High Protein Diet Has No Harmful Effects: A Systematic Review – JISSN ↩