آنفولانزای فصلی در راه است؛ چطور برای پاییز سیستم ایمنی بدن را آماده کنیم؟
هنوز پاییز درستوحسابی شروع نشده، اما کافی است چند هفته از باز شدن مدرسهها و خنک شدن هوا بگذرد تا دوباره صدای سرفه و عطسه را در خانه، محل کار، مدرسه و مهدکودک بیشتر بشنویم. با نزدیک شدن به فصل شیوع عفونتهای تنفسی، و احتمالاً همان سؤال همیشگی دوباره مطرح میشود:
«برای اینکه امسال کمتر مریض شویم، از الان برای تقویت سیستم ایمنی بدن چه کار کنیم؟»
بعضیها سراغ ویتامین C میروند، بعضیها ویتامین D مصرف میکنند و خانوادههایی هم هستند که با نزدیک شدن فصل سرما به دنبال بهترین مکمل تقویت سیستم ایمنی یا شربت تقویت سیستم ایمنی کودکان میگردند. اما قبل از اینکه سبد خریدمان را از مکملها پر کنیم، یک نکته مهم وجود دارد: سیستم ایمنی یک دکمه ندارد که با خوردن یک قرص آن را روی حالت «قوی» قرار دهیم!
بدن برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی به تغذیه مناسب، خواب کافی، فعالیت بدنی و دریافت کافی بعضی ویتامینها و مواد معدنی نیاز دارد. مکملها هم میتوانند در شرایط مناسب به تأمین این نیازها کمک کنند، اما قرار نیست جای واکسن آنفولانزا، تغذیه سالم یا سایر اقدامات پیشگیرانه را بگیرند.
بیایید قبل از شروع فصل آنفولانزا ببینیم واقعاً چه کارهایی ارزش انجام دادن دارند.
آنفولانزای فصلی از چه زمانی شروع میشود؟
آنفولانزا یک عفونت تنفسی حاد است که توسط ویروسهای آنفولانزا ایجاد میشود. در مناطق معتدل نیمکره شمالی، فعالیت آنفولانزای فصلی معمولاً در ماههای سرد سال بیشتر میشود و فصل آن میتواند از حدود اکتبر تا مارس ادامه پیدا کند. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید میکند که واکسیناسیون فصلی، مؤثرترین راه پیشگیری از آنفولانزا و کاهش خطر بیماری شدید ناشی از آن است. بنابراین پاییز زمان خوبی برای فکر کردن به پیشگیری است؛ نه زمانی که تب و بدندرد شروع شده باشد.
علائم آنفولانزا معمولاً بهصورت ناگهانی ظاهر میشوند و میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- تب
- سرفه، معمولاً سرفه خشک
- گلودرد
- سردرد
- درد عضلات و مفاصل
- آبریزش بینی
- احساس خستگی و بیحالی قابلتوجه
بیشتر افراد طی حدود یک هفته بدون نیاز به درمان پزشکی خاص بهبود پیدا میکنند، اما سرفه و احساس خستگی ممکن است مدت بیشتری ادامه داشته باشد. آنفولانزا برای بعضی افراد میتواند جدیتر باشد. کودکان خردسال، سالمندان، زنان باردار، افراد مبتلا به برخی بیماریهای مزمن و افرادی که به دلیل بیماری یا مصرف بعضی داروها دچار ضعف سیستم ایمنی هستند، بیشتر در معرض عوارض شدید آنفولانزا قرار دارند.
تقویت سیستم ایمنی در فصل سرما؛ واقعاً یعنی چه؟
عبارت تقویت سیستم ایمنی بدن را زیاد میشنویم، اما از نظر علمی بهتر است درباره «حمایت از عملکرد طبیعی سیستم ایمنی» صحبت کنیم. سیستم ایمنی شبکه بسیار پیچیدهای از سلولها، بافتها و اندامهاست که دائماً برای شناسایی و مقابله با عوامل بیماریزا فعالیت میکنند. این سیستم برای عملکرد مناسب به مواد مغذی مختلف نیاز دارد.
بر اساس اطلاعات Office of Dietary Supplements وابسته به مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH)، دریافت کافی ویتامینها و مواد معدنی مختلف از جمله ویتامینهای A، B6، B12، C، D و E، فولات، آهن، روی و سلنیوم برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی اهمیت دارد. اما اینجا یک تفاوت مهم وجود دارد: برطرف کردن کمبود یک ماده مغذی میتواند به عملکرد طبیعی سیستم ایمنی کمک کند؛ مصرف بیشتر و بیشتر همان ماده الزاماً سیستم ایمنی را قویتر نمیکند.
پس اگر به دنبال بهترین راه تقویت سیستم ایمنی در فصل سرما هستید، بهتر است اول از اصول اولیه مراقبت از سلامت شروع کنیم. خواب کافی، رژیم غذایی متنوع، میوه و سبزیجات، منابع مناسب پروتئین، فعالیت بدنی منظم و مدیریت استرس، از پایههای مهم حفظ سلامت هستند و نباید نقش آنها را در مقایسه با مصرف خودسرانه مکملها نادیده گرفت.
بهترین ویتامین برای تقویت سیستم ایمنی چیست؟
احتمالاً انتظار دارید اینجا یک اسم مشخص ببینید. مثلاً: ویتامین C!
اما پاسخ علمی کمی متفاوت است. یک ویتامین واحد را نمیتوان برای همه افراد بهعنوان بهترین ویتامین برای تقویت سیستم ایمنی معرفی کرد. نیاز هر فرد به وضعیت تغذیهای، رژیم غذایی، سن و شرایط جسمی او بستگی دارد. با این حال، ویتامین C، ویتامین D و زینک از جمله ریزمغذیهایی هستند که درباره نقش آنها در سلامت سیستم ایمنی و عفونتهای تنفسی بیشتر صحبت میشود.
-
ویتامین C
ویتامین C در عملکرد طبیعی سیستم ایمنی نقش دارد و یک آنتیاکسیدان نیز محسوب میشود. مرکبات، کیوی، فلفل دلمهای، توتفرنگی، گوجهفرنگی و بسیاری از میوهها و سبزیجات منابع غذایی ویتامین C هستند. اما آیا مصرف مقدار زیادی ویتامین C باعث میشود آنفولانزا نگیریم؟ خیر؛ چنین نتیجهای را نمیتوان از شواهد علمی گرفت.
دادههای NIH نشان میدهد مصرف منظم ویتامین C ممکن است مدت سرماخوردگی معمولی را تا حدی کوتاه کند و شدت علائم آن را کاهش دهد، اما در جمعیت عمومی تأثیر قابلتوجهی بر پیشگیری از ابتلا به سرماخوردگی نشان نداده است. این موضوع با «جلوگیری از آنفولانزا» یکسان نیست. پس ویتامین C مهم است، اما مصرف مکمل آن بهتنهایی روشی اثباتشده برای جلوگیری از ابتلا به آنفولانزا نیست.
-
ویتامین D
با کوتاهتر شدن روزها و کاهش قرار گرفتن در معرض نور خورشید، پاییز و زمستان زمانی است که نام ویتامین D هم بیشتر شنیده میشود. ویتامین D علاوه بر سلامت استخوانها، در عملکرد سیستم ایمنی نقش دارد.
با این حال، نتایج پژوهشها درباره تأثیر مکملیاری ویتامین D بر پیشگیری از عفونتهای تنفسی یکسان نیست. اگرچه برخی مطالعات قبلی از اثر محافظتی محدود آن حمایت کرده بودند، یک متاآنالیز گسترده منتشرشده در سال ۲۰۲۵ کاهش معنیداری در خطر کلی عفونتهای حاد تنفسی با مصرف مکمل ویتامین D نشان نداد.
بنابراین مصرف این ویتامین باید با هدف تأمین نیاز بدن و پیشگیری یا اصلاح کمبود آن باشد، نه بهعنوان روشی اثباتشده برای پیشگیری از آنفولانزا.
مقدار مصرف و نیاز به مکمل بهتر است بر اساس سن، رژیم غذایی، عوامل خطر کمبود و شرایط فردی تعیین شود، نه صرفاً به دلیل شروع فصل سرما.
-
زینک یا روی
روی نیز یکی دیگر از مواد معدنی ضروری برای عملکرد سیستم ایمنی است. گوشت، مرغ، لبنیات، حبوبات، مغزها و غلات کامل از منابع غذایی روی هستند. کمبود روی میتواند عملکرد سیستم ایمنی را مختل کند؛ اما این به معنی آن نیست که همه افراد برای جلوگیری از آنفولانزا باید دوز بالای زینک مصرف کنند. مصرف بیش از حد مکملهای حاوی روی نیز میتواند مشکلساز باشد.
برخی مطالعات نشان دادهاند که استفاده از شکلهای مشخصی از مکمل روی، مانند قرصهای مکیدنی زینک در ابتدای سرماخوردگی، میتواند مدت علائم سرماخوردگی معمولی را کاهش دهد. اما این نتایج به معنی اثبات اثر زینک در پیشگیری از آنفولانزا نیست.
مصرف بیش از حد مکملهای حاوی روی نیز میتواند مشکلساز باشد و در صورت مصرف طولانیمدت، تعادل مس در بدن را مختل کند.
پس بهترین مکمل تقویت سیستم ایمنی کدام است؟
حالا میرسیم به یکی از پرتکرارترین سؤالهای پاییز: بهترین مکمل تقویت سیستم ایمنی چیست؟ جواب شاید جذابیت یک تبلیغ مکمل را نداشته باشد، اما کاربردیتر است: بهترین مکمل، محصولی است که متناسب با نیاز واقعی فرد انتخاب شده باشد.
اگر رژیم غذایی شما کمبود خاصی ندارد، الزاماً مصرف یک مکمل چندترکیبی گرانقیمت باعث نمیشود در پاییز و زمستان کمتر به عفونت مبتلا شوید. مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) نیز اشاره میکند که در بیشتر موارد، در افرادی که کمبود مواد مغذی ندارند، دریافت مقادیر بیشتر ویتامینها و مواد معدنی از طریق مکملها الزاماً از عفونت جلوگیری نمیکند یا باعث بهبود سریعتر نمیشود.
بنابراین هنگام انتخاب مکمل تقویت سیستم ایمنی بدن بهتر است به ترکیبات و مقدار هر ماده توجه کنید. محصولات این گروه ممکن است ترکیبی از موادی مانند ویتامین C، ویتامین D، زینک، سلنیوم یا سایر ریزمغذیها داشته باشند. دو محصول که هر دو با عنوان «تقویت ایمنی» فروخته میشوند، ممکن است ترکیبات و دوزهای کاملاً متفاوتی داشته باشند.
قرص تقویت سیستم ایمنی بخوریم یا نه؟
اگر با شروع پاییز عبارت قرص تقویت سیستم ایمنی را جستوجو کردهاید، قبل از انتخاب محصول سه سؤال از خودتان بپرسید:
- این مکمل دقیقاً چه ترکیباتی دارد؟
- مقدار هر ترکیب چقدر است؟
- آیا همزمان مکمل دیگری با همان ترکیبات مصرف میکنم؟
سؤال سوم خیلی مهم است. مثلاً ممکن است مولتیویتامین روزانه شما ویتامین D و زینک داشته باشد و مکمل دیگری که برای سیستم ایمنی خریدهاید نیز دوباره همان مواد را تأمین کند. در این شرایط ممکن است بدون اینکه متوجه باشید، مجموع مصرف روزانه بعضی ریزمغذیها بالا برود. به همین دلیل «مکمل بیشتر» الزاماً به معنی «ایمنی بیشتر» نیست.
شربت تقویت سیستم ایمنی کودکان؛ لازم است؟
وقتی بحث بچهها مطرح میشود، نگرانی والدین قابلدرکتر است. شروع مدرسه و مهدکودک یعنی تماس نزدیکتر کودکان با یکدیگر و طبیعتاً فرصت بیشتر برای انتقال عفونتهای تنفسی به همین دلیل در پاییز جستوجوی عباراتی مثل شربت تقویت سیستم ایمنی کودکان و مکمل ایمنی کودکان بیشتر میشود.
اما یک نکته مهم: هر کودکی به مکمل تقویت سیستم ایمنی نیاز ندارد.
یک رژیم غذایی متنوع میتواند بخش بزرگی از ویتامینها و مواد معدنی مورد نیاز کودک را تأمین کند. نیاز کودک به مکمل ممکن است بر اساس سن، رژیم غذایی، میزان دریافت مواد مغذی و شرایط فردی متفاوت باشد. مکمل کودکان نیز باید دقیقاً متناسب با سن کودک و طبق مقدار توصیهشده مصرف شود.
در بعضی کودکان، بهویژه در صورت وجود محدودیت غذایی، کمبود تغذیهای یا شرایط پزشکی خاص، مکملیاری میتواند برای تأمین نیازهای تغذیهای اهمیت داشته باشد.
مکمل ایمنی کودکان جای واکسن آنفولانزا را نمیگیرد.
این نکته آنقدر مهم است که ارزش دارد جداگانه گفته شود. ممکن است کودک بهترین تغذیه را داشته باشد و تمام ویتامینها و مواد معدنی مورد نیازش را دریافت کند؛ اما این موضوع جایگزین ایمنی اختصاصی حاصل از واکسیناسیون نمیشود.
این نکته آنقدر مهم است که ارزش دارد جداگانه گفته شود. ممکن است کودک بهترین تغذیه را داشته باشد و تمام ویتامینها و مواد معدنی مورد نیازش را دریافت کند؛ اما این موضوع جایگزین ایمنی اختصاصی حاصل از واکسیناسیون نمیشود.
واکسن به سیستم ایمنی کمک میکند عوامل مشخصی را بشناسد و در مواجهه بعدی پاسخ مناسبتری ایجاد کند. سازمان جهانی بهداشت واکسیناسیون سالانه را یکی از مؤثرترین اقدامات برای پیشگیری از آنفولانزا و کاهش خطر پیامدهای شدید آن میداند و آن را بهخصوص برای گروههای در معرض خطر مهم میداند.
برای تصمیمگیری درباره واکسیناسیون کودک، باید سن، شرایط پزشکی و توصیههای برنامه واکسیناسیون مربوط به او در نظر گرفته شود.
بنابراین مصرف مکمل ایمنی کودکان را نباید جایگزین توصیههای مربوط به واکسیناسیون در نظر گرفت.
۷ کار ساده برای آماده شدن برای فصل آنفولانزا
اگر بخواهیم تمام این مقاله را به یک برنامه عملی تبدیل کنیم، لازم نیست کار پیچیدهای انجام دهید:
- درباره زمان مناسب واکسن آنفولانزا برای خود و اعضای خانواده با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- خواب کافی را جدی بگیرید.
- میوه، سبزیجات، منابع پروتئینی و مواد غذایی متنوع را در برنامه روزانه قرار دهید.
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
- دستها را مرتب بشویید و عادت لمس چشم، بینی و دهان با دست آلوده را کمتر کنید. همچنین هنگام سرفه و عطسه دهان و بینی را بپوشانید و با تهویه مناسب، جریان هوای تازه را در فضاهای بسته افزایش دهید.
- اگر مکمل مصرف میکنید، ترکیبات چند محصول را با یکدیگر مقایسه کنید تا یک ماده را ناخواسته چند بار دریافت نکنید.
- اگر علائم آنفولانزا دارید، استراحت کنید، مایعات کافی بنوشید و برای جلوگیری از انتقال بیماری، تماس نزدیک با دیگران را محدود کنید. در صورت وجود علائم شدید یا قرار داشتن در گروههای پرخطر، در اولین فرصت برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید؛ زیرا شروع زودهنگام درمان ضدویروسی در افراد واجد شرایط میتواند خطر عوارض بیماری را کاهش دهد.
پاییز امسال، هوشمندانهتر از سیستم ایمنی مراقبت کنیم
با آمدن هوای سرد لازم نیست منتظر اولین عطسه بمانیم تا یاد سیستم ایمنی بیفتیم. تغذیه مناسب، خواب کافی، فعالیت بدنی، رعایت بهداشت، تهویه مناسب محیطهای بسته و واکسیناسیون در افراد واجد شرایط، پایههای اصلی آمادگی برای فصل آنفولانزا هستند.
مکملها نیز میتوانند بخشی از این برنامه باشند، به شرطی که بدانیم چرا و چه چیزی مصرف میکنیم. پس به جای اینکه فقط دنبال قویترین قرص یا شربت باشیم، بهتر است هنگام انتخاب مکمل تقویت سیستم ایمنی بدن ترکیبات، مقدار مواد مؤثره، سن مصرفکننده و سایر مکملهایی که همزمان استفاده میشوند را بررسی کنیم.
در دواپیچ میتوانید اطلاعات مکملها و محصولات مرتبط را بررسی و با یکدیگر مقایسه کنید تا انتخاب آگاهانهتری داشته باشید.
یادآوری: مکمل غذایی جایگزین رژیم غذایی متنوع، واکسیناسیون یا درمان پزشکی نیست. در کودکان، دوران بارداری، افراد مبتلا به بیماریهای زمینهای و افرادی که دارو مصرف میکنند، انتخاب مکمل بهتر است با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.
منابع
- World Health Organization (WHO) – Seasonal Influenza
- World Health Organization (WHO) – How can I avoid getting the flu?
- NIH Office of Dietary Supplements – Dietary Supplements for Immune Function and Infectious Diseases

